Tên khác: Trọng dương mộc, Xích mộc, Quả cơm nguội, Bích hợp, Mạy phát (Tày), Bi puông điặng (Dao)

Tên khoa học: Bischofia javanica Blume

Tên đồng danh: Andrachne trifolia Roxb.; Bischofia trifoliata (Roxb.) Hook.f.;

Họ: Thầu dầu – Euphorbiaceae

Bộ: Sơ ri – Malpighiales

Đặc điểm nhận dạng:

Cây gỗ lớn, chiều cao đến 20 mét. Vỏ thân có màu nâu đen.

Lá kép mọc so le, gồm 3 lá chét có dạng hình bầu dục hoặc hình trứng, chiều dài lá chét khoảng 8 - 13cm, chiều rộng từ 4 - 8cm, gốc lá tròn, đầu lá nhọn.

Lá chét ở tận cùng có kích thước lớn hơn, mép là có khía răng cưa, hai mặt của lá nhẵn.

Cụm hoa mọc thành chùm ở kẽ lá, chiều dài cụm hoa khoảng từ 6 - 13cm, hoa đơn tính khác gốc, có màu lục nhạt, hoa đực mọc thành đôi hoặc riêng lẻ, 5 lá đài úp kín nhị, khi nở thì xòe gập xuống dưới, không có cánh hoa, nhị 5, bầu 3 ô có dạng hình trứng hơi nhọn, mỗi ô có 2 lá noãn.

Quả có dạng hình cầu, quả thịt, đường kính mỗi quả khoảng từ 6 - 7,5mm, vỏ ngoài có màu nâu hoặc nâu đen khi chín, mỗi quả gồm 2-3 hạt.

Hạt hình trứng, nhẵn, bề mặt bóng.

Sinh học, sinh thái:

Cây mọc chủ yếu ở các vùng núi, trung du và đồng bằng, thường mọc ở những khu rừng kín thường xanh, đặc biệt là những khu rừng thứ sinh, có khả năng sinh trưởng và phát triển được trên nhiều loại đất, độ cao phân bố có thể lên đến 1000 m.

Mùa hoa từ tháng 2 - 5, mùa quả từ tháng 6 - 8.

Phân bố:

Trong nước: Lào Cai (Văn Bàn), Sơn La, Lạng Sơn (Hữu Lũng), Bắc Kạn, Thái Nguyên, Phú Thọ, Quảng Ninh, Bắc Giang, Hoà Bình, Hà Tây (Ba Vì), Thanh Hoá (Hà Trung), Nghệ An (Quế Phong, Quì Châu, Quì Hợp), Hà Tĩnh (Hương Khê, Hương Sơn), Quảng Trị (Bố Trạch), Huế, Quảng Nam.

Trên thế giới: Malaysia, Ấn Độ, Lào, Indonesia và Việt Nam, cây cũng được tìm thấy ở một số tỉnh thuộc phía Nam Trung Quốc.

Tình trạng bảo tồn:

Sách đỏ thế giới IUCN (2018) xếp hạng là loài ít quan tâm (LC)

Giá trị, công dụng:

Lá, ngọn non nấu cao đặc bôi chữa khí hư do trùng roi, viêm âm đạo. Lá sắc uống chữa ỉa chảy. Lá, ngọn non nấu cao đặc bôi chữa lở loét.

Cây được trồng để làm bóng mát ven đường, trong công viên hay đình chùa.

Biện pháp bảo vệ: