Tên khác: Sa cả mộc, Bài bài, Cứt sát, Bí bái cái, Cát bối, Mác thao sang (Tày), Sá cá mộc, Cây lưỡi ba, Cô nàng (Kho)

Tên khoa học: Acronychia penduculata (L.) Miq.

Tên đồng danh: Jambolifera pedunculata L.; Acronychia laurifolia Blume.

Đặc điểm nhận dạng:

Cây gỗ thường xanh quanh năm cao 5-10 m. Thân cây phân nhiều nhánh, cành già có màu nâu đỏ, khi cạo lớp vỏ sẽ thấy tỏa ra mùi thơm đặc trưng giống xoài.

Lá mọc đối, hình bầu dục thuôn dài, kích thước dao động từ 5-15cm dài và 2,5-6cm rộng. Trên phiến lá có các chấm nhỏ chứa tuyến tinh dầu dễ nhìn thấy dưới ánh sáng.

Lá non phủ lớp lông mềm, trong khi lá trưởng thành thì nhẵn bóng. Cuống lá dày ở hai đầu và cũng mang mùi thơm dễ chịu.

Cụm hoa mọc thành chùm ở nách lá hoặc đầu cành, có dạng chùm ngù. Hoa có màu trắng hơi xanh, mùi thơm nhẹ, cấu tạo gồm 4 lá đài, 4 cánh hoa, 6 nhị và một bầu nhụy đơn ô.

Quả thuộc loại quả hạch có dạng hình cầu, khi chín chuyển sang màu vàng nhạt hoặc phớt hồng, ăn được, có vị ngọt và hương thơm dễ chịu. Bên trong chứa các hạt cứng, màu đen và dài.

Sinh học, sinh thái:

Loài cây này phát triển mạnh ở những nơi có ánh sáng dồi dào. Cây mọc trong rừng thứ sinh, rừng còi vùng trung du và miền núi, ven rừng, trảng cỏ cây bụi, hoặc rừng thưa. Cây phân bố ở độ cao từ 100 đến 1600m so với mực nước biển.

Mùa hoa thường rơi vào khoảng tháng 4 đến tháng 6, trong khi quả chín vào khoảng tháng 6 đến tháng 8.

Phân bố:

Trong nước: Lạng Sơn, Quảng Ninh, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Ninh Bình, Nghệ An, Kon Tum, Gia Lai, Bà Rịa - Vũng Tàu, và An Giang.

Trên thế giới: Ấn Độ, Trung Quốc, Đài Loan, Lào, Campuchia, Thái Lan và Indonesia.

Tình trạng bảo tồn:

Giá trị, công dụng:

Bí bái có vị ngọt, thơm, hơi cay nhẹ, tính ôn hòa. Vỏ cây có vị đắng chát. Trong y học cổ truyền, các bộ phận như rễ, thân và lá được sử dụng để giúp lưu thông khí huyết, xua tan phong hàn, giảm đau nhức.

Cả cành, lá sắc uống chữa ho đờm, tê thấp, mụn nhọt, lở loét, đau dạ dày, đầy bụng khó tiêu.

Quả có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, giúp kiện tỳ và kích thích tiêu thực.

Lá non có thể dùng làm rau thơm trong ẩm thực dân gian.

Ở Indonesia (Java), dùng vỏ thân, rễ, chồi và quả nấu nước tắm có tác dụng kích thích.

Biện pháp bảo vệ: